Khởi nghiệp không phải lãnh địa riêng của doanh nghiệp

Hành trình đi đến quốc gia khởi nghiệp của Việt Nam đang cần không chỉ các người kinh doanh, mà cả xã hội có tinh thần khởi nghiệp. Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã nhìn nhận về quốc gia khởi nghiệp Việt Nam bởi thế.

Tinh thần khởi nghiệp truyền cảm hứng

Trong cuộc làm việc có giới khởi nghiệp trẻ vào tuần trước, ông Vũ Tiến Lộc đã chia sẻ rất lâu, hàm ý là các công ty có tinh thần khởi nghiệp chính là niềm hy vọng, niềm tin của sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Nhưng, cũng còn đâu đó các phân vân về sự phân loại khởi nghiệp kinh doanh theo cách thông thường và khởi nghiệp sáng tạo – start-up.

Ông Vũ Tiến Lộc phát biểu có cùng đồng khởi nghiệp khu vực châu Á- Thái Bình Dương ở Diễn đàn khởi nghiệp APEC 2017.
Ông Vũ Tiến Lộc phát biểu có cùng đồng khởi nghiệp khu vực châu Á- Thái Bình Dương ở Diễn đàn Khởi nghiệp APEC 2017.

Theo ông, đâu là con các con phố khởi nghiệp mà nền kinh tế Việt Nam cần hướng tới trong hành trình trở thành quốc gia khởi nghiệp?

Tôi muốn kể lại câu chuyện tròn 20 năm trước. Khi đó, VCCI cùng có Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) đã mở màn Chương trình Khởi sự công ty và Tăng cường khả năng kinh doanh (SIYB). Mục tiêu là hỗ trợ các nhà quản lý và chủ công ty nhỏ nắm vững các vấn đề cốt lõi để khởi sự và điều hành công việc kinh doanh. Cũng từ chương trình này, các thuật ngữ về khởi sự kinh doanh, lồng ấp công ty… có mặt trong nền kinh tế Việt Nam.

Tôi tin là sự bừng nở như nấm sau mưa của công ty tư nhân Việt Nam các năm sau đó, đa số nhờ Luật Doanh nghiệp có tinh thần người dân được làm các gì pháp luật không cấm, nhưng có phần góp sức của các khóa đào tạo làm kinh doanh của SIYB, các cuốn sách đầu tiên về khởi sự kinh doanh…

Đến giờ, các khóa học vẫn được tiếp tục. Người tham dự là các người ít có thời cơ tiếp xúc có kiến thức 4.0 về kinh doanh, các mô hình kinh doanh mới, nhưng họ đang làm chủ các cơ sở sản xuất nhỏ ở nông thôn, là các phụ nữ vừa làm vợ, làm mẹ, nhưng phải lo toan cuộc sống của gia đình…

Không thể nói, các cách khởi sự kinh doanh truyền thống không tạo nên các giá trị của 1 quốc gia khởi nghiệp, khi các con người đó đã biết tận dụng rất tốt nền móng công nghệ, Internet để góp mặt vào nền kinh tế.

Thậm chí, trên bàn nghị sự về các vấn đề kinh doanh của khu vực và địa cầu, vai trò của các công ty nhỏ, siêu nhỏ đang trở nên đậm đà, có ý nghĩa hơn khi mục tiêu của hội nhập kinh tế, của toàn cầu hóa là không để ai bị bỏ lại phía sau.

Tất nhiên, trong dòng chảy của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, có sự phát triển dường như không giới hạn của công nghệ, sức sáng tạo của các người kinh doanh cũng trở nên phi giới hạn. Các ý tưởng khởi nghiệp sáng tạo, các dự án start-up trong giới kinh doanh Việt Nam đang đưa Việt Nam vào dòng chảy chung của địa cầu.

Điều quan trọng, tôi đang nhận thấy tinh thần kinh doanh của các người trẻ, của giới start-up đang truyền cảm hứng mạnh mẽ cho cùng đồng, xã hội. Đây mới là điều mà nền kinh tế Việt Nam đang cần.

Và đây là lý do ông vẫn hay nhắc tới mục tiêu 1 triệu công ty vận hành hiệu quả vào năm 2020?

Mọi con số đều có lý do của nó. Với nền kinh tế Việt Nam đang trong GĐ phát triển, hội nhập mạnh mẽ, thời cơ kinh doanh rộng mở, không thể không nhắc tới hàng triệu công ty, con số không dừng ở 1 triệu.

Cũng có quan điểm rằng, công ty bao nhiêu là đủ là do phân khúc, do thời cơ kinh doanh chọn lọc. Nhưng đó mới là 1 vế. Một cùng đồng công ty đông đảo hay không, có năng lực tranh giành tùy thuộc rất lớn vào hệ thống chính sách, môi trường kinh doanh, điều kiện kinh tế.

Ở Việt Nam giai đoạn này, các mục tiêu thành lập công ty vẫn rất cần được đưa ra, như 1 sức ép, đòi hỏi của giới kinh doanh có Chính phủ trong nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh. Một phần để các người kinh doanh sẵn sàng bước vào phân khúc. Một phần thúc đẩy các hộ kinh doanh lớn lên, trở thành công ty.

Nền kinh tế Việt Nam không thể hội nhập bằng hàng triệu hộ kinh doanh cá thể, mà cần các công ty có năng lực tranh giành, có thể tham dự các chuỗi giá trị. Nền kinh tế Việt Nam cũng cần nhiều Bên cạnh đó các công ty khởi nghiệp sáng tạo, đi cùng có xu hướng của địa cầu.

Hệ sinh thái khởi nghiệp đòi hỏi các cách tân nền móng

Nhưng vẫn có công ty sáng tạo tìm kiếm thời cơ ở nước ngoài, thưa ông?

Tôi muốn nhắc đến 1 nghiên cứu mới đây của Mạng lưới Khởi nghiệp toàn cầu khi khảo sát 60 nền kinh tế. Việt Nam nằm ở top 20 dẫn đầu về tinh thần khởi nghiệp. Cũng ở cuộc khảo sát này, khả năng thục hiện ý tưởng của người Việt lại nằm trong nhóm 20 nền kinh tế đứng cuối.

Vấn đề ở đây là lỗi của người khởi nghiệp hay môi trường kinh doanh chưa thực sự thuận lợi cho các ý tưởng mạo hiểm, cho tinh thần sẵn sàng thất bại hay các ý tưởng chưa từng được thử nghiệm…

Chúng ta làm sao sản sinh ra Grab hay Uber “made in Việt Nam” nếu công ty vận tải chỉ được vận hành trong 5 phương thức, chỉ có thể đăng ký đi theo các con các con phố, lộ trình có số lượng đầu xe cố định và phương án kinh doanh được duyệt.

Chúng ta cũng không thể có 1 giới khởi nghiệp sáng tạo nếu buộc người kinh doanh phải chọn 1 mã ngành nào đó để đăng ký thành lập…

Chúng ta cũng không thể có các người sẵn sàng đón nhận thất bại, đón nhận phá sản các ý tưởng không hiện thực để tìm lối đi mới khi các quy định về phá sản quá khó khăn, đòi hỏi các giải trình mệt mỏi…, thậm chí là bị hình sự hóa.

Ông đã từng nói, giả dụ các người hoạch định chính sách được đào tạo về kinh doanh, có kiến thức thực tiễn trong vận hành sản xuất, kinh doanh, có lẽ sẽ không có các quy định theo kiểu can thiệp thô bạo bởi thế?

Tôi vẫn giữ quan điểm này. Trong bối cảnh của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, sự xuất hiện không thể đoán trước của các mô hình, phương thức kinh doanh mới, có lẽ các nhà hoạch định chính sách và cả các công chức thực thi phải có cả tinh thần khởi nghiệp.

Ở đây, tinh thần khởi nghiệp có nghĩa là đón nhận sự sáng tạo, đón nhận rủi ro và đón nhận sự thất bại…

Rất khó yêu cầu các công chức đón nhận sự thất bại trong chính sách?

Điều này không phải hàm nghĩa là đón nhận sự thất bại trong đề xuất và xây dựng chính sách mà là nhìn nhận thực ở kinh doanh có thái độ của người khởi nghiệp, để sẵn sàng cách tân cách làm cũ…

Trong các ngày vừa rồi, công ty kinh doanh vận tải nhận thấy phấn khích vì các quy định can thiệp vào vận hành kinh doanh của công ty được Bộ Giao thông – Vận tải, Bộ Y tế… đề xuất bãi bỏ.

Mặc dù cần thời gian để Chính phủ xem xét, hoàn tất các thủ tục để các đề xuất này trở thành chính sách, nhưng rõ ràng, có sự chuyển động trong tư duy quản lý nhà nước khi nhìn nhận các điều kiện kinh doanh.

Chỉ dao động 2 năm trước, khi VCCI đưa ra khảo sát về điều kiện kiện kinh doanh có các nhận định về sự can thiệp của cách thức quản lý nhà nước trong nhiều ngành, lĩnh vực, nhiều cơ quan tỏ thái độ không ủng hộ. Khi đó, quan niệm nhà nước phải quản lý chặt bằng điều kiện kinh doanh gần như chi phối các phương thức quản lý nhà nước. Cũng có tư duy này, dịch vụ công mà nhà nước trực tiếp thực hiện cũng được coi là tất yếu.

Nhưng giai đoạn này, tư duy của các công chức đã cách tân theo hướng thực tiễn hơn và quan trọng là thấm tinh thần khởi nghiệp hơn.

Hệ sinh thái đó sẽ tạo nên sự cách tân trong vận hành khởi nghiệp, thưa ông?

Một quốc gia khởi nghiệp cần 1 hệ sinh thái được xây dựng trên tinh thần khởi nghiệp. Tôi tin là khi từng công chức nhìn nhận các ý tưởng kinh doanh có trách nhiệm của nâng đỡ, hỗ trợ và thúc đẩy sự sáng tạo, hành vi ứng xử của họ sẽ khác. Khi đó, môi trường kinh doanh sẽ không còn sự can thiệp 1 cách hành chính vào phân khúc, chi phí giảm, rủi ro giảm, người kinh doanh sẽ tiên liệu được con các con phố kinh doanh, dám sáng tạo để tận dụng thời cơ kinh doanh mới.

Nhưng, vẫn cần sự cách tân mạnh mẽ hơn trong cơ quan quản lý nhà nước, cần coi khởi nghiệp không phải là lãnh địa riêng của người kinh doanh mà của cả Chính phủ. Khi đó, nền kinh tế Việt Nam chúng ta mới thực sự có hệ sinh thái thuận cho khởi nghiệp.

Bạn đang xem chuyên mục Blog Bat Dong San ở Duanmizuki.org